Muzeum Dzieciństwa w Kórniku. Od domku dla lalek do tysięcy eksponatów

Redakcja GMP 04.12.2025 Aktualności, Kultura i sztuka, Puszczykowo Opublikuj komentarz

W Kórniku powstało Muzeum Dzieciństwa, które zamiast gablot pełnych zakazów oferuje powrót do beztroski i możliwość zabawy tym, czym bawiły się wcześniejsze pokolenia. To inicjatywa Marii Wieczorek z Puszczykowa, badaczki kultury dziecięcej i kolekcjonerki, znanej czytelnikom GMP z reportażu „Zatrzymany świat dzieciństwa”. Dla jednych to sentymentalna podróż, dla innych pierwszy kontakt z zabawkami, których nie sposób znaleźć na współczesnych półkach sklepów.

Od marzenia do własnego muzeum

W wywiadzie dla Marty Mrowińskiej pani Maria, mieszkanka Puszczykowa, opowiadała, że jej wielkim marzeniem było stworzenie muzeum zabawek. Dziś marzenie to właśnie się spełniło

Jak informowaliśmy w 2018 roku, początki kolekcji Marii Wieczorek związane były z poszukiwaniem tematu pracy doktorskiej. „Pomysł na Muzeum narodził się dawno, bo jeszcze w 2012 roku, przy pisaniu pracy doktorskiej” – mówi dziś. Wtedy, badając domki dla lalek i odwiedzając Young V&A w Londynie, zrozumiała, że w Polsce brakuje instytucji, która traktowałaby dzieciństwo szerzej niż same zabawki.

Nowe muzeum zajmuje dwieście metrów kwadratowych, i jak podkreśla założycielka, pozwala odejść od tradycyjnego modelu ekspozycji. Zabawki nie mają być oglądane wyłącznie z dystansu. „Ponieważ nie chciałam, aby dzieci mogły patrzeć na zabawki wyłącznie przez szybę, wykorzystujemy je także do zabawy” – dodaje w biuletynie powiatu poznańskiego (powiat.poznan.pl). To decyzja, która od początku wyróżnia kórnicką inicjatywę na tle innych placówek.

Zbiory, które wciąż rosną

W muzeum znajduje się kilka tysięcy eksponatów. Nie wszystkie mieszczą się na wystawie, choć kolekcja powiększa się niemal codziennie. „Jak trafiają? Kilkoma drogami. Pierwsza, to zakupy. […] Druga, to dary i jest ich naprawdę sporo. Trzecia, to… śmietniki” – mówi Maria Wieczorek, wskazując też na internetowe grupy, dzięki którym udaje się ocalić przedmioty skazane na zniszczenie.

Wśród szczególnie cennych wymienia lalki z Jarkowic, produkowane niegdyś w lokalnych zakładach. „Teraz te lalki to prawdziwy rarytas” – podkreśla. To przykład, jak wiele polskich spółdzielni zabawkarskich zniknęło z mapy, pozostawiając po sobie przedmioty, które dziś tworzą jedyną w swoim rodzaju opowieść o kulturze minionych dekad.

Kórnickie muzeum na tle dawnych opowieści o zabawkach

W archiwalnym materiale GMP, który ukazał się w 2018 roku przypominaliśmy, jak ważną rolę w rozwoju pasji Marii Wieczorek odegrały spółdzielnie zabawkarskie działające w okresie PRL-u. To tam powstawały słoniki z Jarkowickich Zakładów Przemysłu Terenowego, gry Centralnej Składnicy Harcerskiej czy zabawki “Zorki” z Cieplic Śląskich. Także w Puszczykowie, przy ulicy Niepodległości funkcjonowała Zabawkarska Spółdzielnia Pracy, która w najlepszym okresie dawała zatrudnienie nawet 700 osobom, w tym licznym chałupnikom wykonującym zabawki we własnych domach. „Lubię znać historię danego przedmiotu, wówczas ma on dla mnie większą wartość” – mówiła nam Pani Maria. Dziś ta filozofia stała się fundamentem całej instytucji.

W Kórniku można znaleźć zarówno przedmioty o ogromnym ładunku sentymentalnym, jak i przykłady codzienności dziecięcej: zeszyty, fartuszki szkolne, liczydła, rzutniki „Bajka” czy szczotki do czesania niemowląt. Muzeum nie ogranicza się do zabawki jako dekoracji – traktuje ją jako historia epoki.

Dla dzieci i dorosłych

Muzeum powstało z myślą o każdym pokoleniu. „Dla kogo ono jest? Dla każdego!” – mówi Maria Wieczorek. Dzieci mogą dotykać eksponatów i korzystać z nich bez barier, a dorośli odbywają podróż, którą niełatwo opisać. Pełną wspomnień, wzruszeń i odkrywania utraconych atrybutów własnego dzieciństwa.

Założycielka podkreśla: „Dla mnie na przykład taką wartość ma lalka z Jarkowic”. To podejście wyjaśnia, dlaczego trudno wskazać najcenniejszy przedmiot. Nie liczy się cena, lecz pamięć, którą uruchamia zabawka. Wielu odwiedzających ma podobne doświadczenia, tak jak w opisanej przed laty historii piórnika odnalezionego w kolekcji, który dla ówczesnej redaktor naczelnej GMP stał się impulsem do powrotu myślami do szkolnej ławki.

Plany i rozwój muzeum

Nowa placówka ma ambicje większe niż bycie statyczną wystawą. W planach są warsztaty dla przedszkoli i szkół, a także działania popularyzatorskie, które mają przybliżać historię dzieciństwa w Polsce. Poza muzeum ukazała się książka Marii Wieczorek „Zabawki. Podróż do świata dzieciństwa w PRL-u”, w której znalazły się opisy wielu eksponatów prezentowanych dziś w Kórniku.

To ważne także w skali regionu. Jak informowaliśmy wcześniej, w Puszczykowie brakowało miejsca, które mogłoby pomieścić choć część rozrastającej się kolekcji. Otwarcie muzeum w Kórniku zmieniło tę perspektywę, tworząc przestrzeń, która od początku budzi zainteresowanie i może stać się jednym z ważnych punktów na mapie lokalnej kultury.

Powrót do czasów, które wydawały się utracone

„Tutaj można sobie przypomnieć, czym się kiedyś bawiliśmy. To taka sentymentalna podróż w czasy dzieciństwa” – mówi założycielka. W połączeniu z otwartą formułą i możliwością swobodnej zabawy, muzeum staje się miejscem spotkania pokoleń. W przeciwieństwie do wielu placówek, które skupiają się na wartościach muzealnych, ta inicjatywa stawia na relacje i emocje. A to – jak podkreślają odwiedzający – bywa równie ważne jak chronienie materialnego dziedzictwa.

Podsumowanie

Otwarcie Muzeum Dzieciństwa w Kórniku to nie tylko nowa atrakcja turystyczna, lecz także realizacja wieloletniej pasji i konsekwentnie rozwijanej wizji. Przypomina, że dzieciństwo jest nie tylko okresem życia, ale też częścią historii kultury. Choć zabawek nie da się już odtworzyć w oryginalnych fabrykach, można ocalić ich opowieść – i w Kórniku ta opowieść właśnie zyskała swój dom.

Warto posłuchać opowieści pani Marii i podzielić się tym, co kryje się w domowych szufladach. Jeśli macie stare zabawki lub przedmioty z dzieciństwa, u niej zyskają drugie życie.