Sanatorium „Staszycówka” w Ludwikowie. Ponad sto lat historii w sercu Wielkopolskiego Parku Narodowego

Obecny budynek Sanatorium Chorób Płuc i Gruźlicy – Szpitala w Ludwikowie od ponad stu lat pełni funkcje związane z leczeniem chorób płuc. Zabytkowy zespół sanatoryjny, położony na terenie Wielkopolskiego Parku Narodowego w gminie Mosina, należy do najcenniejszych przykładów architektury uzdrowiskowej w Wielkopolsce.

Sanatorium „Staszycówka” w Ludwikowie

Historia dzisiejszego Sanatorium Chorób Płuc i Gruźlicy – Szpitala w Ludwikowie, znanego również jako „Staszycówka”, sięga końca XIX wieku. To właśnie wyjątkowe walory przyrodnicze okolic Ludwikowa zdecydowały o powstaniu w tym miejscu ośrodka wypoczynkowego dla mieszkańców Poznania. W latach 1898–1902 spółka „Gesellschaft Luftkurort und Villenanlage Ludwigshohe” wybudowała pensjonat z restauracją oraz dwie charakterystyczne leżakownie utrzymane w popularnym wówczas stylu szwajcarskim.

Popularność miejsca szybko rosła. W 1911 roku uruchomiono połączenie kolejowe z Poznaniem przez stację Osowa Góra, co znacząco ułatwiło dojazd do Ludwikowa. Przełom nastąpił jednak w 1925 roku, gdy obiekty przejęła Ubezpieczalnia Krajowa w Poznaniu, a następnie Związek Kas Chorych. Po modernizacji kompleks został oficjalnie otwarty jako sanatorium w styczniu 1927 roku.

Rozbudowa w okresie międzywojennym

Największy rozwój sanatorium przypadł na lata 1929–1934. Według projektów architekta Mariana Pospieszalskiego powstał nowoczesny pawilon dla kobiet, willa dyrektora, portiernia, budynek mieszkalny dla pracowników oraz dziesięć drewnianych pawilonów dla mężczyzn, nazywanych „szałasami”.

Rozbudowano również infrastrukturę techniczną. Powstała własna stacja pomp z ujęciem wody, uporządkowano park, założono sad i ogród warzywny. Dzięki inwestycjom sanatorium mogło jednocześnie przyjąć około 200 kuracjuszy.

Leczenie opierało się przede wszystkim na świeżym powietrzu, odpowiedniej diecie oraz metodach uznawanych wówczas za nowoczesne. Jak podaje Narodowy Instytut Dziedzictwa, stosowano między innymi „leczenie odmą, złotem, solami metali ciężkich, tuberkuliną i światłoleczeniem”.

Położenie wśród lasów i jezior sprzyjało terapii chorób płuc, a sam kompleks należał do najważniejszych ośrodków tego typu w Wielkopolsce.

Wojna przerwała rozwój placówki

Dalszy rozwój sanatorium zatrzymał wybuch II wojny światowej. Niemcy usunęli pacjentów i utworzyli w budynkach zakład wychowawczo-wynaradawiający dla polskich dziewcząt. Od 1942 roku działało tam sanatorium chorób płuc dla dorosłych.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej, od stycznia do października 1945 roku, kompleks funkcjonował jako szpital wojskowy. Po zakończeniu wojny wrócił do swojej pierwotnej funkcji. Do 1966 roku leczyły się tam dzieci chore na gruźlicę, a później placówkę przekształcono w sanatorium dla dorosłych.

Zabytek wpisany w krajobraz Wielkopolskiego Parku Narodowego

Dziś zabytkowy zespół sanatoryjny pozostaje jednym z najcenniejszych przykładów architektury uzdrowiskowej w regionie. Najstarszy pawilon oraz dwie leżakownie reprezentują styl szwajcarski, charakterystyczny dla europejskich kurortów końca XIX wieku. Późniejsze budynki, w tym Pawilon II i willa dyrektora, powstały już w okresie II Rzeczypospolitej i reprezentują architekturę modernistyczną.

Na uwagę zasługuje również otaczający kompleks park. Jego początki sięgają 1883 roku, a obecny układ ukształtowano głównie w okresie międzywojennym. Zachował się bogaty drzewostan, historyczne alejki oraz charakterystyczne elementy założenia parkowego. Wśród nich znajduje się figura Matki Bożej Niepokalanej, a także współczesna kaplica pw. św. Michała Archanioła z relikwiami św. Ojca Pio.

Obecnie w zabytkowym kompleksie działa Sanatorium Chorób Płuc i Gruźlicy – Szpital w Ludwikowie, dzięki czemu obiekt od ponad wieku zachowuje swoją podstawową funkcję związaną z leczeniem chorób płuc. To jeden z nielicznych zabytków tego typu w Wielkopolsce, który nie tylko przetrwał burzliwą historię XX wieku, ale nadal służy pacjentom, pozostając ważnym elementem dziedzictwa gminy Mosina i Wielkopolskiego Parku Narodowego.

Opracowanie na podstawie materiału Radomiły Banach z Oddziału Terenowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Poznaniu na portalu zabytek.pl.