„Polskie piramidy” odkryte! Megality sprzed 5,5 tys. lat w Parku Krajobrazowym im. Chłapowskiego

W gminie Kościan oraz Śrem, na terenie Parku Krajobrazowego im. gen. Dezyderego Chłapowskiego, dokonano jednego z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich lat w regionie. W okolicach miejscowości Wyskoć natrafiono na megalityczne grobowce ziemne sprzed około 5500 lat.

Megality sprzed 5,5 tys

Monumentalne konstrukcje, starsze od egipskich piramid, wzniesione zostały przez ludność kultury pucharów lejkowatych w schyłkowym okresie neolitu.

O odkryciu poinformował Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego. Jak relacjonują jego przedstawiciele, do sensacyjnego znaleziska doszło podczas analizy krajobrazu, prowadzonej przez Artura Golisa – specjalistę ds. ochrony przyrody i krajobrazu. Potwierdzenie hipotez przyniosły wykopaliska przeprowadzone przez naukowców z Wydziału Archeologii UAM pod kierunkiem dr Danuty Żurkiewicz oraz dr hab. Iwony Sobkowiak-Tabaki, prof. UAM. Obiekty zostały odnalezione w zeszłym roku, w lipcu natomiast dokonano sondażowych badań wykopaliskowych

„Polskie piramidy” – groby wodzów i szamanów?

Grobowce, zwane potocznie „polskimi piramidami” lub „łożami olbrzymów”, to ogromne, podłużne nasypy ziemne, niekiedy dochodzące do 200 metrów długości. Ich front był zazwyczaj zwrócony ku wschodowi, a w jego przedniej części układano potężne głazy. Choć wiele z nich zostało z czasem wywiezionych przez okoliczną ludność, archeologom udało się odsłonić fragmenty oryginalnej konstrukcji.

W grobowcach tego typu chowano zwykle osoby szczególne dla ówczesnych społeczności – przywódców, duchownych, być może szamanów. Ciała składano na wznak, z nogami skierowanymi ku wschodowi, często wraz z darami grobowymi: glinianymi naczyniami, kamiennymi toporami czy ozdobami. Odkryto tam m.in. pozostałości glinianego klepiska i węgle drzewne palenisk.

Wielkopolska na megalitycznej mapie Europy

Odnalezione grobowce stanowią dopiero drugie potwierdzone zgrupowanie megalitów w Wielkopolsce. Ich istnienie rzuca nowe światło na zasięg kultury pucharów lejkowatych, która – jak się okazuje – znacznie silniej oddziaływała na obszary dzisiejszego województwa niż wcześniej sądzono.

– To niezwykle ważne odkrycie. Pokazuje, że także na ziemi kościańskiej istniały społeczności zdolne do realizacji tak ambitnych projektów budowlanych – mówi jedna z badaczek.

Jak zwraca uwagę National Geographic,  „grobowce miały prawdopodobnie też znaczenie społeczne i kultowe. Mogły służyć jako miejsce integracji wspólnoty podczas wspólnego procesu budowy, manifestować potęgę lokalnej grupy w oczach przybyszów z zewnątrz, a także wyznaczać przebieg dawnych szlaków komunikacyjnych„.

Ręce, nie maszyny

Wzniesienie jednego megalitu wymagało ogromnej siły ludzkiej i ścisłej współpracy wspólnoty. Budowle powstawały bez użycia metalu, zwierząt pociągowych czy narzędzi mechanicznych. Niektóre z nich były użytkowane przez dziesięciolecia – kolejne pokolenia dodawały nowe warstwy nasypów, rozbudowując grobowce i wzmacniając ich symboliczne znaczenie.

Współczesne badania, w tym lotnicze skanowanie laserowe (LiDAR), pozwalają na identyfikację ukrytych w krajobrazie struktur, których istnienia nie sposób byłoby dostrzec z poziomu ziemi. To właśnie dzięki takim metodom odkryto wcześniej podobne grobowce w okolicach Rokietnicy i Szamotuł – a teraz także w Wyskoci.

Dziedzictwo, które warto znać

Znalezisko z Wyskoci wpisuje się w szerszy europejski kontekst prehistorycznych budowli megalitycznych – podobne konstrukcje powstawały w tym samym okresie w dzisiejszej Francji, Irlandii czy Skandynawii. Pokazuje to wspólnotę idei duchowych i rytualnych wśród ludów neolitycznych – mimo braku kontaktu, ich wyobrażenia o śmierci, pamięci i wspólnocie były zaskakująco zbieżne.

– Odkrycie w Wielkopolsce wpisuje się w szerszy kontekst megalitycznej architektury Europy i potwierdza wysoki poziom społeczności neolitycznych z terenów dzisiejszej Polski – podkreśla Magdalena Rudzka, dziennikarka „National Geographic Traveler” i „Kaleidoscope”.

Dzięki współpracy z Nadleśnictwem Kościan oraz zaangażowaniu lokalnych instytucji, teren objęty jest ochroną i monitorowaniem. W przyszłości planowane są działania edukacyjne i popularyzujące to unikatowe znalezisko.

Wcześniej, informowaliśmy o odkryciu na terenie PK im. gen. Dezyderego m.in. znacznie młodszego, masywnego drewniano-ziemnego wału obronnego o szerokości podstawy sięgającej 14 metrów. Datowanie radiowęglowe potwierdziło wiek tej konstrukcji na VIII wiek p.n.e. Szczegóły w artykule: Zagadkowa forteca sprzed 2700 lat odkryta w Wielkopolsce.