Artykuły historia

W poprzednim odcinku „Wieści prasowych…” wspomnieliśmy między innymi o coraz dotkliwszych szerzeniu się niemczyzny, z którą stykali się polscy turyści udający się w okolice Mosiny. W tym odcinku zajmiemy się między innymi zjawiskiem, które na łamach ówczesnej polskiej prasy określano mianem „hakatyzmu”. Pojęcie to wywodzi się z powołanej do życia niemieckiej organizacji – Związku Popierania Niemczyzny na Kresach Wschodnich. Powstała 3 listopada 1894 roku w Poznaniu, a w potocznym obiegu określana była mianem „Hakaty”. Było to nawiązanie do pierwszych liter …

Blisko 50 mieszkańców Mosiny, Babek i Czapur wzięło udział w historycznej wycieczce „Śladami walk o Poznań 1945”. Wydarzenie zorganizowano w związku z 81. rocznicą zakończenia bitwy o Poznań.

W poprzednim odcinku „Wieści prasowych…” przedstawiliśmy historię miasta w cieniu kolei żelaznych, zapowiadając ponadto omówienie lokalnej turystyki XIX stulecia. Nie da się ukryć, że otwarta w 1856 roku trasa kolejowa Poznań-Wrocław znacznie ułatwiła komunikację stolicy Wielkopolski z Mosiną. Korzystali na tym mieszkańcy Poznania, którzy, zwłaszcza w okresie letnim, chętnie udawali się w okolice „poznańskiej Szwajcarii”, najczęściej nad Jezioro Góreckie, do Sowińca, Rogalina, Ludwikowa czy Budzynia.

Oddana do użytku w 1856 roku trasa kolejowa łącząca Poznań z Wrocławiem obejmowała również stację w Mosinie. To od tego roku można symboliczne datować rozpoczęcie nowej dynamiki rozwoju miasta, związanej z transportem oraz okolicznym ruchem turystycznym. Tym drugim zajmiemy się jednak szerzej w następnej części „Wieści prasowych…”, nakreślając w tym odcinku jedynie pojedyncze zagadnienia związane z transportem kolejowym jako motorem rozwoju turystyki lokalnej w XIX wieku.

Wielkopolski Park Narodowy, kryje w swoim obszarze nie tylko bogactwo przyrody, lecz także tajemnice pewnego budynku – rezydencji Arthura Greisera, namiestnika Rzeszy w Kraju Warty i zbrodniarza wojennego. „Greiserówka”, jak często nazywana jest ta willa, wraz z terenem wokół, stanowiły niegdyś luksusową siedzibę władzy nazistowskiego reżimu. Jakie historie skrywa to miejsce?

Wieści, a w zasadzie skromne okruchy prasowe, dotyczące Mosiny w dobie wojen napoleońskich (datowanych od początku XIX stulecia do 1815 roku) trudno omówić bez próby powierzchownego nakreślania krajobrazu historycznego omawianego okresu. Dobrze wiemy, że od 1793 roku Wielkopolska znalazła się pod pruskim zaborem i została włączona do prowincji zwanej Prusami Południowymi. W tym samym roku zaborca sporządził inwentaryzację stanu zajętych miast – na jej podstawie wyliczono, że Mosina liczyła sobie wówczas 419 mieszkańców1. W 1800 roku w mieście znajdował się …

Dom przy pl. 20 Października 1 to dziś serce samorządowej Mosiny. W tym miejscu urzęduje burmistrz i pracują władze gminne. Mało kto pamięta jednak, że budynek, zanim stał się magistratem, pełnił wiele innych, nierzadko dramatycznych funkcji.

Członkowie Rady Parafialnej parafii w Iłówcu odkopali kapliczkę z drugiej połowy XIX wieku, przy drodze z Ogieniowa do Czempinia. Postawioną tam, by upamiętnić zamordowanego Jana Polowczyka z Ludwikowa.

20 października w lesie w okolicach Sowińca archeolodzy odkryli zbiorową mogiłę siedmiu mężczyzn, ofiar egzekucji. Badania potwierdziły, że w tym miejscu doszło do zbrodni z czasów II wojny światowej.

Otwieramy nowy cykl publikacji historycznych, które będą się (w miarę) regularnie ukazywać na łamach „Gazety Mosińsko-Puszczykowskiej”. Poszczególne odcinki poświęcone zostaną dziejom XIX-wiecznej Mosiny, przedstawionych na podstawie lektury prasy z epoki.

Jak podaje Cyfrowe Archiwum Czapur, przeprawa promowa na Warcie w Kątniku pomiędzy Czapurami a Łęczycą funkcjonowała przez co najmniej kilkaset lat. Prom z Kątnika kursował do połowy lat osiemdziesiątych XX wieku.

W Mosinie istniały kiedyś równocześnie dwa kościoły: parafialny pod wezwaniem świętego Mikołaja oraz pomocniczy pod wezwaniem świętego Stanisława. Informuje o tym tablica umieszczona w kruchcie mosińskiej świątyni – dowiedzieć się z niej możemy między innymi, iż nieistniejąca już świątynia została wybudowana po roku 1628, kilka razy była strawiona pożarami i następnie odbudowywana.

W gminie Kościan oraz Śrem, na terenie Parku Krajobrazowego im. gen. Dezyderego Chłapowskiego, dokonano jednego z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich lat w regionie. W okolicach miejscowości Wyskoć natrafiono na megalityczne grobowce ziemne sprzed około 5500 lat.

W Czapurach działa niezwykły projekt, który ma szansę na trwałe odmienić sposób, w jaki mieszkańcy patrzą na swoją historię. Dzięki dofinansowaniu z programu Działaj Lokalnie 2025, Koło Gospodyń Wiejskich w Czapurach kontynuuje prace nad tworzeniem Cyfrowego Archiwum Czapur – ogólnodostępnej kolekcji zdjęć, dokumentów, wspomnień i historii mieszkańców.

– Mieszkam 28 lat w Mosinie, a jeszcze tyle ciekawych faktów się dowiedziałam. Dziękuję! – napisała po spacerze jedna z mieszkanek. To jeden z wielu głosów, które potwierdzają, że historia odpowiednio opowiedziana, potrafi zaskakiwać i jednoczyć ludzi.

W majowym numerze Gazety Mosińsko-Puszczykowskiej (maj 2025) ukazał się artykuł Wojciecha Czeskiego zatytułowany „Rzeczpospolita odpieczętowana”, w którym to autor powrócił do sprawy domniemanego stołecznego epizodu Mosiny. Słowa „domniemanego” używam tu celowo, gdyż jak autor tego artykułu wykazał w swoich licznych wcześniejszych publikacjach, Mosina nie była nigdy stolicą Polski, ani też nie było takiego tworu państwowego jak Rzeczpospolita Mosińska. Swoje publikacje poparł licznymi dowodami w oparciu o źródła historyczne. Opatrzył je wieloma przypisami i bogatą bibliografią. Warto zaznaczyć, że pierwsze publikacje …

Maj to dobra okazja by nawiązać do pewnej, obchodzonej ostatnimi laty coraz mniej hucznie, mosińskiej rocznicy. Do napisania tego tekstu natchnęła mnie rozmowa dwóch młodzieńców w pociągu relacji Leszno-Poznań. Wsiadający na stacji Mosina interlokutorzy dywagowali o wyższości Mosiny nad Puszczykowem, podając jako koronny argument „fakt”, iż Mosina „była przez 5 dni stolicą Polski”, co w obliczu faktów historycznych może wywoływać jedynie śmiech politowania. Wszelkie podobieństwa przytoczonej historii do innej, wspomnianej w ramach utrwalania mosińskiej mitologii roku 1848, nie były zamierzone.

Osiemdziesiąta rocznica zakończenia II Wojny Światowej to okazja, żeby pokazać świadectwa ludzi, którzy przeżyli w Mosinie, jako dzieci, tragiczny, trudny i bolesny czas. Ich wspomnienia zebrała Wanda Bech, pasjonatka historii i zbieraczka historycznych pamiątek, mosinianka pochodząca po linii dziadka ze znanego rodu Potockich. Zaprosiła mnie do swojego domu, gdzie wśród starych zdjęć i różnych pamiątek mogłam zobaczyć nawet niemieckie plany budowy rezydencji Greisera, według których słynna Greiserówka, posiada schrony, dotąd jednak nieodkryte.

Od kilku dni mieszkańcy Koninka (gmina Kórnik) i okolic żyją sensacyjną informacją – w mediach społecznościowych pojawiły się doniesienia o odnalezieniu w tej miejscowości grobowca wikinga olbrzyma, który miał służyć pierwszym Piastom. Odkrycie, rzekomo dokonane podczas prac budowlanych przy budowie drogi Borówiec – Koninko – S11, natychmiast wzbudziło ogromne zainteresowanie.

Urząd Miejski w Mosinie ogłosił przetarg na sprzedaż zabytkowej kasy pancernej pochodzącej z przełomu XIX i XX wieku. Cena wywoławcza to 10 000 zł, a oferty można składać do 12 marca 2025 roku. Decyzja o pozbyciu się tego unikatowego obiektu budzi jednak pytania o gospodarowanie mieniem gminnym i ochronę historycznych artefaktów.

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu, popularnie zwana „Osówka”,  była miejscem tętniącym życiem, gdzie przyjeżdżały pociągi pełne turystów, kuracjuszy i weekendowych wędrowców z Poznania. Dziś po dawnych zabytkowych budynkach stacji na Osowej Górze nie pozostało nic poza gruzem i wspomnieniami. Historia tego miejsca to klasyczny przykład zaniedbania, zaniechań i utraconego potencjału, który mógł służyć kolejnym pokoleniom.

Wielkopolska skrywa wiele tajemnic z archeologicznej przeszłości, a kolejna z nich właśnie wyszła na światło dzienne. Jak ustalił Artur Golis, pracownik służby Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego, w Parku Krajobrazowym im. gen. Dezyderego Chłapowskiego niedaleko Kościana odkryto pradawną fortecę sprzed 2700 lat. Badania wskazują, że osada ta powstała w VIII wieku p.n.e., a jej potężne wały sugerują, że pełniła funkcję obronną.

Wojciech Czeski powraca z kontynuacją swoich analiz dotyczących lokalnej historii. Tym razem autor przygląda się faktografii zawartej w artykule Jakuba Skuteckiego pt. „Nie jedwab sztandarów, a płótno pościeli. Kilka kadrów z życia XIX-wiecznej Mosiny”, który ukazał się w parafialnej broszurze. Czy miejscowa historia, pozbawiona wielkich wydarzeń, rzeczywiście jest mało pasjonująca? Czy warto badać „małe” dzieje miasteczka, które zdaniem autora kryją fascynujące historie wartych przypomnienia postaci, jak hrabia Marceli Czarnecki? Zapraszamy do lektury artykułu, który nie tylko prowokuje do refleksji nad …

Kolejna postać historyczna pochodząca z Mosiny doczekała się stosownego upamiętnienia. Mowa o urodzonym w Mosinie biskupie Franciszku Stefanowiczu (1801-1871), który podczas podniosłej uroczystości został uhonorowany tablicą pamiątkową w mosińskim kościele pod wezwaniem świętego Mikołaja. Wcześniej natomiast został patronem jednej z mosińskich ulic, będącej przedłużeniem ulicy Jarzynowej, która prowadzi od Strzeleckiej do Kanału Mosińskiego.

We wrześniowym numerze „Gazety Mosińsko-Puszczykowskiej” ukazał się artykuł Kacpra Marciniaka zatytułowany „Mosińskie katakumby? – cmentarz epidemiczny na Pożegowie”. Jestem wdzięczny mojemu redakcyjnemu Koledze za odświeżenie pamięci o tym miejscu i wskazanie go czytelnikom Gazety. Problemem pozostaje ustalenie faktografii, która znana jest właściwie jedynie z cytowanego artykułu Tomasza Górnego z 1999 roku zatytułowanego „Cholera na Pożegowie. Z historii gminy 1850/51 r.”1. Nieco anegdotycznie można całą historię streścić, parafrazując stary kawał z Radia Erewań: czy to prawda, że na Pożegowie w latach …